WYDAWNICTWO POMOST

Książka Kernwerk 1945. Historia zdobycia Cytadeli Poznańskiej opisuje najbardziej intrygujący, pasjonujący i owiany mglą tajemnicy epizod toczących się od 22 stycznia do 23 lutego 1945 r. walk o Poznań, jakim był szturm poznańskiej Cytadeli. Trwające ponad pięć dni oblężenie stacjonującego w murach XIX-wiecznej pruskiej twierdzy niemieckiego garnizonu Festung Posen przez oddziały Armii Czerwonej wspierane przez polskich mieszkańców miasta, stało sie w zbiorowej świadomości (nie tylko Poznaniaków) najbardziej spektakularnym, a co za tym idzie również rozpoznawalnym wydarzeniem spośród wszystkich mających miejsce w trakcie miesięcznych walk o miasto. Autor, w oparciu o dziesiątki unikatowych i często nigdy wcześniej nie publikowanych relacji polskich, rosyjskich i niemieckich uczestników walk, oddaje atmosferę tamtych wydarzeń oraz odkrywa przed nami wiele całkowicie nieznanych dotąd faktów.

W swoich wspomnieniach Rolf H. Oberheid - były członek V Szkoły Podchorążych Piechoty i doświadczony strzelec ciężkiego karabinu maszynowego - szczegółowo opisuje swój udział w walkach w rejonie Fortu IV Hake i na poznańskiej Cytadeli oraz akcję wyłamania się z kapitulującej twierdzy i dramatyczną próbę przedarcia się do niemieckich linii.

Na szczególną uwagę zasługują relacje autora dotyczące walk o przedpola Fortu IV Hake, ponieważ dotychczas ich przebieg nigdy nie był tak dokładnie opisany w żadnej polskiej publikacji dotyczącej walk o Poznań.

Tymczasem Rosjanie swoim wypróbowanym sposobem prześlizgują się pojedynczo od strony "białego domu" do lewego (północnego) odcinka i atakują XXI Szkolno-Zapasową Jednostkę Tłumaczy (Dolm.E.u.A.Abt.XXI). Ściągnęli tam już oddział w sile batalionu i podejmują natarcie! Ponieważ wszystko rozgrywa się jakieś 1000 metrów od nas wyraźnie słychać ich głośne "Hurra!". Dokładnie widzę przez lornetkę ruska, który zagania innych żołnierzy prosto w ogień. Sam jest uzbrojony w pistolet. Wystrzeliwuję w jego stronę całą taśmę amunicji. Potem kieruję broń na tę jego przeklętą hordę, ponieważ wciąż atakują tłumaczy. Godzinami leżę i strzelam, aż zaniknie wszelki ruch.

Książka Pododcinek IV/"Północ" stanowi próbę usystematyzowania chronologii wydarzeń rozgrywających się w północnej części Poznania we wspomnianym kresie.

W polskiej literaturze na temat walk o Poznań nikt nie pokusił się dotychczas o całościowe ujęcie tego tematu. Dopiero dzięki wykorzystaniu bogatego materiału źródłowego, a także całej serii wspomnień spisanych przez żołnierzy niemieckich - uczestników tamtych wydarzeń - oraz, co bardzo ważne, czerpiąc ze wspomnień poznaniaków, udało się stworzyć książkę, którą właśnie Państwu prezentujemy.

W czasie wycofywania się (...) najstarszy z moich żołnierzy, którego imienia ani nazwiska niestety nie pamiętam, 67-letni Volkssturmann, zmarł na moich rękach, trafiony prosto w serce. Natomiast Gefreiter Hochheim, z pochodzenia berlińczyk, otrzymał postrzał w plecy. Mam nadzieję, że płuco nie zostało uszkodzone.

Wycofaliśmy się, zatrzymując się dopiero na obrzeżach Piątkowa. Niecałe dwa kilometry od nas Rosjanie przekraczali szosę Poznań – Oborniki w kierunku Strzeszyna. Zaczęła się blokada Poznania od strony północnej. Z braku ciężkiej broni wsparcia nie byliśmy w stanie Iwanowi w żaden sposób przeszkodzić.

Po raz pierwszy oddajemy w Państwa ręce tomik z serii Festung Posen 1945 poświęcony w całości wspomnieniom żołnierzy rosyjskich. Niniejsza pozycja pt. 312. Smoleńska Dywizja Piechoty w walkach o Starołękę zawiera wspomnienia generała majora Aleksandra Krajnowa – dowódcy 1083. Pułku Strzelców 312. Smoleńskiej Dywizji Piechoty, oraz Hermana Chłopina – dowódcy kompanii szturmowej 1081. Pułku Piechoty tejże dywizji.

312. Smoleńska Dywizja Piechoty w toku walk o Poznań walczyła głównie na jego wschodnim brzegu, w rejonie Starołęki – w pasie jej ataku znajdowały się trzy forty wewnętrznego obwodu Festung Posen: I Röder, Ia Boyen i II Stülpnagel – kierując się następnie na północ w kierunku Rataj i Śródki i w dalszym etapie walk podejmując bój o te dzielnice.

Przedarłszy się przez wyłom w ścianie budynku, grupy sierżantów Szczerbina i Głuszoka prowadziły bój o zajęcie ostatniego piętra i strychu w jednym skrzydle domu, podczas gdy przez połączone piwnice hitlerowcy ponownie wtargnęli do budynku i zblokowali grupy szturmowe. Szczerbin i Głuszok zachowali zimną krew i przystąpili do obrony zarówno z dołu, jak i z góry. W tym czasie z pomocą nadchodziła mała grupa sierżanta Silczewa, która odcięła od piwnicy grupę Niemców. Nieoczekiwany atak oszołomił wroga. Wspólnymi działaniami z góry i z dołu grupy szturmowe szybko zlikwidowały nieprzyjaciela i zajęły cały dom, pozwalając kompanii na szybkie dołączenie do natarcia batalionu. Pokonując zaciekły opór wroga, zdobywali dom za domem, ulicę za ulicą, nie przerywając walki nawet nocą.

Wraz z wydanymi wcześniej wspomnieniami Kurta F. Langego pt. Dwa Kroki do masowego grobu, książka Fritza Elsässera - Moja służba w Grupie Bojowej "Lenzer" stanowić może swego rodzaju monografię Grupy Bojowej SS "Lenzer", jednej z najbardziej znanych spośród jednostek niemieckich biorących udział w bitwie o Poznań. Jej krotka, okryta lekką mgiełką tajemniczości historia budzi nasze zainteresowanie z dwóch względów. Po pierwsze dlatego, że była to jednostka elitarna, złożona głównie z członków cieszącego się złą sławą SS. Po drugie dlatego, iż jednostka ta, pomimo że znana jest z nazwy, nie doczekała się dotychczas gruntownego zbadania i opracowania jej historii. Sam Autor, będąc dowódcą plutonu, a później kompanii w Kampfgruppe "Lenzer", posiadał znaczną wiedzę na jej temat.

O zdolnościach przywódczych Lenzera świadczy fakt, iż po krótkim czasie udało mu się na tyle odbudować nasze morale, że mógł znów na nas liczyć. Po ponownym podziale kompanii zostałem znowu dowódcą plutonu i otrzymałem specjalne zadanie podczas udziału w walkach ulicznych oraz dodatkowo dwa ciężkie karabiny maszynowe. Okazało się, że broń ta była skuteczna w zwalczaniu atakującej piechoty nawet z dużej odległości. Staraliśmy się likwidować snajperów i wypłaszać ich ze stanowisk, strzelając w elewacje i okna domów ciągłym ogniem. Mieliśmy wystarczająco dużo amunicji, by stosować taką taktykę.

Minęło ponad 60 lat, od momentu gdy mroźną nocą z 22 na 23 stycznia 1945 roku oddziały Armii Czerwonej, łamiąc nieznaczny opór jednostek niemieckich, rozpoczęły forsowanie Warty na południe od Lubonia, w rejonie wsi Czapury i leśniczówki Kątnik. Ten epizod zna dobrze każdy, kto choć trochę interesuje się historią i przebiegiem walk o Poznań w 1945 roku. Zdarzenie to oraz wydarzenia kilku następnych dni sprawiły, że wchodzące w skład dzisiejszego miasta Luboń ówczesne wsie: Lasek, Luboń i Żabikowo na trwałe przeszły do historii największej bitwy w dziejach Poznania, zwanej bitwą o Festung Posen (Twierdzę Poznań).

Podkradłem się ze swoimi ludźmi tak blisko, jak to było możliwe. Utworzyliśmy linię strzelecką. Rozkazałem moim podkomendnym, aby mnie osłaniali, i samotnie skradałem się wzdłuż wału kolejowego. Chciałem w ten sposób dotrzeć do ostatniego wagonu, by rozeznać się w sytuacji. Nagle na skraju lasu pojawiło się mnóstwo Rosjan. Myślę, że po stronie Kremsera było ich jeszcze więcej. Wkrótce zdołali nas odrzucić. Moja grupka niespodziewanie przerwała ogień. Kiedy się odwróciłem, dostrzegłem jedynie, że oni po prostu znikli. Słońce było już wysoko na niebie, przez co ja w moim zielonym płaszczu stałem się idealnym celem. Dostałem się pod silny ostrzał. Biegłem całym pędem, klucząc zygzakami i skacząc jak zając na polowaniu, by jak najszybciej dotrzeć do punktu wyjściowego mojej grupy i tam znaleźć osłonę.

Jedyny jaki kiedykolwiek powstał film dokumentalny z udziałem polskich, niemieckich i rosyjskich uczestników walk o Twierdzę Poznań w styczniu i lutym 1945 roku. W filmie wykorzystano mało znane fragmenty kronik filmowych i unikatowe zdjęcia. Ponadto, po raz pierwszy przed kamerami zasiedli wspólnie dawni wrogowie, by opowiedzieć o swoich przeżyciach - bitwie o miasto - potężnym bastionie na drodze do Berlina.

Heinrich Lohse jako Oberleutnant pełnił funkcję oficera szkoleniowego V Szkoły Podchorążych Piechoty Wehrmachtu w Poznaniu i dowódcy 3. plutonu 6. kompanii tejże szkoły, a następnie w czasie walk o miasto w styczniu i lutym 1945 roku dowódcy Grupy Bojowej "Lohse".

Opisując okres swojej służby w V Szkole Podchorążych, Heinrich Lohse dużo uwagi poświęca stosunkom tam panującym, barwnie przedstawiając relacje stanowiącymi kadrę szkoły oficerami różnych szczebli. Zasadniczą część książki stanowi jednak dokładny zapis działań bojowych Kampfgruppe "Lohse" widzianych oczyma jej dowódcy. Dzięki temu możemy śledzić przebieg walk w różnych częściach miasta, począwszy od Golęcina, poprzez Grunwald, Jeżyce, Centrum, Garbary aż po Cytadelę. Autor wspomina także początki swojej niewoli.

Musiało minąć prawie pięćdziesiąt lat od zakończenia II wojny światowej, by dawni wrogowie zaczęli budować przyjacielskie stosunki. W Twierdzy Poznań niemieccy żołnierze walczyli przez prawie pięć tygodni w beznadziejnej sytuacji, aż do gorzkiego końca. Tygrys z Poznania autorstwa Richarda Siegerta to kolejna, siódma już książka z serii Festung Posen.

Natychmiast po powrocie zameldowałem się u majora i uzupełniłem, ustnym raportem, trzy wysłane przeze mnie pisemne meldunki. Z zapartym tchem i ściśniętym gardłem czekałem na jego reakcję. Zapadła cisza. Ewert, którego informowałem przecież na bieżąco o sytuacji w terenie, zamyślił się na dłuższą chwilę, po czym dziękując mi za udaną akcję, wyraził wręcz uznanie ze sposobu jej przeprowadzenia. Odczułem głęboką ulgę i cieszyłem się, że nie próbowałem wykonać ostatniej części zadania, stawiając na szali życie powierzonych mi ludzi.

W dniu 6 lutego głośniki Armii Czerwonej dostarczyły nam rozrywki szczególnego rodzaju. Nasi „bracia” grali nam marsze i szlagiery ostatnich lat, przerywane odezwami w języku niemieckim, mającymi skłonić nas do przerwania beznadziejnej i bezcelowej walki. Obiecywano nam dobre traktowanie i wyżywienie oraz inne uciechy w niewoli...

W dniu 16 lutego dowódca twierdzy, generał Ernst Gonell, dał rozkaz do przełamania rosyjskiego pierścienia i pozwolił, wbrew rozkazom naczelnego dowództwa, na wyjście z twierdzy grupie około 2000 żołnierzy, rozpaczliwie broniących się jeszcze po wschodniej stronie Warty. Berlemann jest jednym z nielicznych, którym udało się, dzięki wielkiemu szczęściu, ogromnej rozwadze i ostrożności dotrzeć do domu. Przebywał jednak na tyłach wroga prawie sześć miesięcy, a jego tułaczka skończyła się dopiero 28 lipca 1945 roku. Niniejsza historia jest jedną z najbardziej niewiarygodnych, jakie mieli do opowiedzenia niemieccy uczestnicy walk o Poznań. Czytając wspomnienia Berlemanna zastanawiamy się nad tym, ile razy można do człowieka strzelać, by go nie trafić, jak długo można się ukrywać, by nie zostać zauważonym i jak kruche jest ludzkie życie.

Wymarsz żołnierzy odcinka wschodniego przewidziano na godzinę 22.00. Musimy zostawić rannych; nie podołają wysiłkowi jaki nas czeka. Dlatego nie dowiedzą się o nadchodzącej akcji. Taka informacja mogłaby wywołać panikę. Dotyka nas to bardzo, widzimy jednak, że nie ma innej możliwości. Dodatkowo zapada straszna decyzja: każda kompania, albo porównywalna jednostka zajmująca pozycję w pierwszej linii, ma zostawić grupę prowadzącą dalej ostrzał linii wroga tak, aby ten możliwie najpóźniej dowiedział się o przerwaniu okrążenia.

Niniejsza publikacja stanowi monografię dotyczącą jednego z trzech podstawowych rejonów obrony Poznania, tzw. Odcinka "Warta", oraz wchodzących w jego skład oddziałów niemieckich znanych jako Grupa Bojowa "Warta" (Kampfgruppe "Warthe").

Stworzenie tak szczegółowego i chronologicznego zapisu wydarzeń, jakie w styczniu i lutym 1945 roku miały miejsce na odcinku warciańskim, prawdopodobnie nie byłoby możliwe, gdyby nie ocalenie z zawieruchy wojennej Dziennika Bojowego Odcinka "Warta".

Słabsze ataki Rosjan odpieraliśmy. Zwalczaliśmy także Panzerfaustami atakująca piechotę – to działało na wroga deprymująco. Podczas jednego z ataków o znacznej przewadze liczebnej wroga nasza kompania poniosła poważne straty, gdyż Rosjanom udało się przełamać obronę na naszym prawym, sąsiednim odcinku.

Skład jednostki stale uzupełniano. Przydzielono mi więc ludzi z Volkssturmu. Przeprowadzenie ataku z tymi tzw. "żołnierzami" było jednak niewykonalne. Słysząc padający strzał, rzucali się na ziemię. Kiedy Rosjanie zajęli cały teren cegielni i większość baraków, przyszedł do mnie na pierwszą linię Hauptmann Säger i rozkazał wycofać się ze względu na sytuację. Nastąpiło to jeszcze tej samej nocy.

"Dwa kroki do masowego grobu" Kurta F. Langego to książka szczególna. Dzięki jej autorowi, rodowitemu poznaniakowi niemieckiego pochodzenia, odkrywamy zupełnie nowe spojrzenie na dramatyczne wydarzenia, jakie miały miejsce w styczniu i lutym 1945 roku w stolicy Wielkopolski. Kurt F. Lange nie czuje się bowiem okupantem czy kimś obcym, lecz pełnoprawnym mieszkańcem Poznania, który uważa za swój obowiązek obronę miasta przed Armią Czerwoną. Podczas walk o miasto jako żołnierz Waffen-SS zostaje wcielony do Grupy Bojowej SS "Lenzer", jednej z niewielu elitarnych niemieckich jednostek biorących udział w trwającej ponad cztery tygodnie bitwie.

Książka w sposób bardzo barwny i obrazowy ukazuje dramaturgię wydarzeń tamtych zimowych dni 1945 roku. Wraz z autorem śledzimy przebieg ciężkich walk ulicznych m.in. na Górczynie, Jeżycach, w centrum miasta i rejonie poznańskiej Cytadeli. Jesteśmy także świadkami dramatu wziętych do niewoli żołnierzy niemieckich, których znaczna część zostaje rozstrzelana i pochowana w masowych grobach w parku znajdującym się na tyłach poznańskiego Zamku.

Książka ta powinna być przestrogą dla współczesnych, ukazuje bowiem, do czego doprowadza nienawiść między ludźmi różnych narodowości: okrucieństwo czasu, w którym zabijanie stało się codziennością. Jak pisze we wstępie autor: "Wszystko, co zostało tu napisane, właściwie powinno odejść w zapomnienie, ponieważ jest zbyt bolesne."

"Walki o Fort Stulpnagel i Żegrze" to zapis wydarzeń, jakie rozegrały się na wąskim odcinku frontu we wschodniej części Twierdzy Poznań w dniach od 23 stycznia do 8 lutego 1945 r.

Na niniejszą publikację złożyły się zbierane przez wiele lat relacje dziesiątków świadków, byłych żołnierzy niemieckich, rzuconych do obrony Festung Posen w roku 1945. Część z nich była wówczas młodymi oficerami Wehrmachtu i dzięki ich skrupulatności opisy zdarzeń podane są z dużą precyzją. Z zadziwiającą czasem dokładnością przedstawiają obce im wcześniej miejsca, w których przyszło im walczyć, obnażając przy tym mity, jakie powstały przez dziesięciolecia, mówiące o fanatycznej, potężnej załodze twierdzy, broniącej miasta "za wszelką cenę" Publikacja ukazuje także inny, ludzki wymiar zdarzeń - strach, beznadzieję, cierpienie zwykłych żołnierzy.

W "Walkach o Fort Stulpnagel i Żegrze" przedstawiona jest także szczegółowo sylwetka Oberfeldwebla Josefa Schreibera, odznaczonego Krzyżem Rycerskim żołnierza Wehrmachtu, który zaginął podczas walk w rejonie Fortu Stulpnagel, a którego imię po dziś dzień noszą koszary Bundeswehry w Immendingen.

Na zaśnieżonym polu przed naszymi liniami leżało wielu poległych Rosjan, najbliżsi już 20 metrów od naszych dziur. Ale nie udało się im przedrzeć przez nasze pozycje. Pod osłoną nocy starałem się podejść z moimi ludźmi jak najbliżej fortu. W momencie rozpoczęcia kontrataku, na czele kompanii biegł obok mnie dowódca jednego z oddziałów - Leutnant Blumenohr. Gdy z impetem wtargnęliśmy na pozycje wroga, zginął od strzału w głowę z najbliższej odległości.

Pancerna Rezerwa Uderzeniowa - Poznań 1945 to historia małej niemieckiej jednostki pancernej walczącej na ulicach Poznania w styczniu i lutym 1945 roku. Nasze równoczesne zainteresowanie historią bitwy o Twierdzę Poznań, jak i niemiecką bronią pancerną z okresu II wojny światowej spowodowało, że postanowiliśmy połączyć oba te zagadnienia i w miarę naszych skromnych możliwości dowiedzieć się, na ile prawdziwe były propagowane w czasach PRL-u legendy o Tygrysach Królewskich sunących z niesamowitym łoskotem po bruku poznańskich uliczek.

Martwa załoga siedziała w środku, bębenki popękane, płuca rozerwane, oślepieni detonacją. Najbardziej zafascynowała nas malutka dziurka w pancerzu czołowym, którą wypalił Panzerfaust. Dziurka miała średnicę może jakieś 45-50 mm i była gładziutko wypalona we wszystkich warstwach pancerza. Tak to się przedstawiało. Panzerfaust to broń, o której wiedzieliśmy, ale której nie używaliśmy. Prowadziliśmy wojnę maszyn przeciwko maszynom, w której byliśmy tylko operatorami.